CNC torna tezgâhlarında kullanılan kesici uçların üzerinde birbirinden farklı harf ve rakamlardan oluşan kodlar bulunur. Örneğin CNMG 120408, WNMG 080408, CCMT 09T304 veya DNMG 150608 gibi kodlarla sıkça karşılaşılır.
Peki bu kodlar ne anlama gelir?
ISO kesici uç kodları, bir kesici ucun geometrisi, boşluk açısı, tolerans sınıfı, kesici kenar tipi, uç ölçüsü, kalınlığı ve burun yarıçapı gibi temel özelliklerini belirli bir standart içinde ifade eder.
Bu kodları doğru okumayı öğrendiğinizde, yalnızca ürün adından bile kesici ucun hangi geometriye sahip olduğunu ve hangi uygulamalarda kullanılabileceğini büyük ölçüde anlayabilirsiniz.
Özellikle CNMG, WNMG, TNMG, DNMG, CCMT, DCMT ve VNMG gibi torna uçlarının kodlarını anlamak; doğru kesici takımı seçmek, takım ömrünü artırmak ve işleme maliyetlerini azaltmak açısından oldukça önemlidir.
Bu rehberde ISO kesici uç kodları nasıl okunur, CNMG ne demek, WNMG ne anlama gelir, CCMT kodu nasıl çözülür ve doğru torna ucu nasıl seçilir? sorularını adım adım açıklıyoruz.
ISO kesici uç kodu, bir kesici takımın teknik özelliklerini kısa bir kodlama sistemiyle ifade eden standartlaştırılmış tanımlamadır.
Bir kesici uç üzerinde örneğin:
CNMG 120408
şeklinde bir kod görebilirsiniz.
İlk bakışta bu kod karmaşık görünse de aslında her harf ve rakam belirli bir özelliği temsil eder.
Genel olarak bir ISO kesici uç kodunda;
Uç şekli
Kesici kenarın boşluk açısı
Tolerans sınıfı
Ucun tipi veya kesici kenar yapısı
Uç ölçüsü
Uç kalınlığı
Burun yarıçapı
gibi bilgiler yer alabilir.
Bu nedenle kesici uç kodlarını okumayı bilmek, ürün seçimini büyük ölçüde kolaylaştırır.
ISO kodlama sisteminde kesici uçların tanımlanması için genellikle harf ve rakamlar birlikte kullanılır.
Örneğin:
kodunu ele alalım.
Bu kodu temel olarak şu şekilde düşünebilirsiniz:
C – N – M – G – 12 – 04 – 08
Buradaki her bölüm kesici ucun farklı bir özelliğini ifade eder.
Ancak önemli bir nokta vardır:
ISO kodunun her karakteri her üreticide ve her ürün ailesinde aynı kapsamda yorumlanmamalıdır.
Özellikle son karakterler üreticinin ürün kataloğuna ve standart kodlama yapısına göre farklı ek bilgileri temsil edebilir.
Bu nedenle kesin ürün seçimi yapılırken üreticinin teknik kataloğu mutlaka kontrol edilmelidir.
ISO kesici uç kodundaki ilk harf, kesici ucun geometrik şeklini ifade eder.
En sık karşılaşılan kesici uç şekilleri şunlardır:
| Kod | Uç şekli | Genel kullanım özelliği |
|---|---|---|
| C | 80° elmas | Genel tornalama |
| D | 55° elmas | Profil ve hassas kontur |
| V | 35° elmas | Profil işleme |
| T | Üçgen | Genel tornalama |
| S | Kare | Dayanıklı kesim |
| W | Trigon | Çok kenarlı kullanım |
| R | Yuvarlak | Özel profil ve ağır işleme |
Örneğin:
CNMG → C ile başladığı için 80° elmas geometrili bir kesici uçtur.
DNMG → D ile başladığı için 55° elmas geometrili bir kesici uçtur.
VNMG → V ile başladığı için 35° elmas geometrili bir kesici uçtur.
WNMG → W ile başladığı için trigon geometrili bir kesici uçtur.
Bu ilk harf, kesici ucun genel geometrisini anlamak açısından en önemli bölümlerden biridir.
C tipi kesici uçlar, 80° elmas geometrisine sahiptir.
C tipi uçlar CNC tornalama operasyonlarında oldukça yaygın olarak kullanılır.
Örneğin:
CNMG 120408
kodundaki ilk harf olan C, kesici ucun geometrisini belirtir.
C tipi uçların yaygın kullanım alanları arasında;
Dış çap tornalama
İç çap tornalama
Kaba tornalama
Finiş tornalama
Omuz işleme
gibi operasyonlar bulunabilir.
C geometrisi, sağlam kesici kenar yapısı nedeniyle genel amaçlı tornalama uygulamalarında sık tercih edilir.
D tipi kesici uçlar, 55° elmas geometrisine sahiptir.
Bu geometri, C tipine göre daha fazla profil oluşturma kabiliyeti sağlayabilir.
Özellikle;
Profil tornalama
İç ve dış kontur işleme
Finiş işlemleri
Daha karmaşık geometrilerin işlenmesi
gibi uygulamalarda değerlendirilebilir.
Örneğin:
DNMG
kodunun ilk harfi olan D, kesici ucun 55° elmas geometrisine sahip olduğunu gösterir.
V tipi kesici uçlar, 35° elmas geometrisine sahiptir.
35° uç açısı sayesinde karmaşık profillerin işlenmesinde avantaj sağlayabilir.
Bu nedenle özellikle;
Profil tornalama
Hassas kontur işleme
Finiş operasyonları
Karmaşık geometriler
için tercih edilebilir.
Örneğin:
VNMG
kodunun ilk harfi V'dir ve uç geometrisinin 35° olduğunu ifade eder.
Ancak V tipi uçların daha ince kesici geometriye sahip olması nedeniyle işleme koşulları ve takım rijitliği dikkatle değerlendirilmelidir.
W tipi kesici uçlar, trigon geometrisine sahip uçlardır.
Trigon yapı, kesici uç üzerinde birden fazla kullanılabilir kesici kenar bulunmasına olanak sağlayabilir.
Örneğin:
WNMG
kodunun ilk harfi W'dir.
WNMG uçlar özellikle CNC tornalama operasyonlarında kaba ve genel amaçlı işleme uygulamalarında oldukça sık görülür.
Çok kenarlı yapıları sayesinde doğru uygulamada ekonomik bir çözüm sağlayabilirler.
ISO kesici uç kodundaki ikinci karakter, kesici ucun boşluk açısı veya serbestlik açısı gibi geometrik özelliklerinden birini belirtir.
Örneğin:
CNMG
kodunda ikinci harf N'dir.
Buradaki N, ilgili standartta kesici ucun negatif geometriye sahip olduğunu ifade eder.
Bu nedenle:
CNMG → negatif kesici uç
olarak düşünülebilir.
Negatif uçlarda kesici kenarın dayanımı genellikle daha yüksek olduğundan ağır talaş kaldırma ve yüksek kesme yüklerinin bulunduğu operasyonlarda önemli avantajlar sağlayabilir.
Kesici uç seçiminde pozitif ve negatif geometri oldukça önemlidir.
Negatif kesici uçlar genellikle daha güçlü ve dayanıklı kesici kenar geometrisine sahiptir.
Avantajları arasında:
Daha güçlü kesici kenar
Kaba talaş kaldırmaya uygunluk
Yüksek kesme yüklerine dayanım
Çift taraflı kullanılabilen bazı geometriler sayesinde ekonomik kullanım
bulunabilir.
CNMG ve WNMG gibi bazı uçlar negatif geometriye sahip yaygın torna uçları arasında yer alır.
Pozitif uçlarda kesme geometrisi daha keskin olabilir.
Bunun sonucunda;
Daha düşük kesme kuvvetleri
İnce ve hassas işleme
Daha düşük güçlü tezgâhlarda kullanım avantajı
İç çap işlemede avantaj
sağlanabilir.
CCMT ve DCMT gibi bazı kesici uç geometrileri pozitif uç ailesinde yaygın olarak kullanılır.
Üçüncü karakter, kesici ucun tolerans sınıfı gibi teknik özelliklerinden birini ifade eder.
Örneğin:
CNMG 120408
kodunda üçüncü karakter M'dir.
Buradaki M, belirli bir tolerans sınıfını ifade eder.
Kesici uçlarda tolerans sınıfı; uç ölçülerinin ve geometrik özelliklerinin ne kadar hassas üretildiği hakkında bilgi verir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
Tolerans kodu ile kesici takımın kalitesi aynı şey değildir.
Bir ucun tolerans sınıfı, ürünün geometrik ölçü toleranslarını ifade eder. Takımın kalitesi ise karbür kalitesi, kaplama, kesici kenar hazırlığı ve üretim teknolojisi gibi birçok farklı faktöre bağlıdır.
Dördüncü karakter, kesici ucun delik yapısı, bağlama özellikleri, kesici kenar yapısı veya ilgili standartta tanımlanan başka bir geometrik özelliği belirtir.
Örneğin:
CNMG
kodundaki G, kesici ucun belirli bir delik ve bağlama geometrisine sahip olduğunu ifade eden standart karakterlerden biridir.
Bu nedenle kesici uç kodunun yalnızca ilk harfine bakarak ürün seçmek doğru değildir.
CNMG, WNMG veya CCMT gibi kodların tamamı birlikte değerlendirilmelidir.
Şimdi en sık karşılaşılan kesici uç kodlarından birini detaylı olarak inceleyelim:
Bu kodun temel yapısı:
C – N – M – G – 12 – 04 – 08
şeklindedir.
80° elmas geometrisini belirtir.
Negatif boşluk açısını/geometriyi ifade eder.
Belirli tolerans sınıfını belirtir.
Kesici ucun delik/bağlama geometrisi ile ilgili standart özelliğini belirtir.
Uç boyutu veya ilgili ISO ölçü grubunu ifade eder.
Uç kalınlığına ilişkin ölçü kodudur.
Burun yarıçapını belirtir.
Burun yarıçapı, kesici ucun iş parçasıyla temas eden köşe kısmının yarıçapıdır.
Örneğin 08, birçok yaygın kodlama sisteminde 0,8 mm burun yarıçapına karşılık gelir.
Bu nedenle CNMG 120408 gibi bir kodu gördüğünüzde bunun rastgele oluşturulmuş bir ürün kodu olmadığını, takımın temel geometrik özelliklerini tanımlayan sistematik bir kod olduğunu anlayabilirsiniz.
Bir diğer yaygın kod:
şeklindedir.
İlk harf olan W, trigon geometrisini ifade eder.
N, negatif geometriyi belirtir.
M, tolerans sınıfını belirtir.
G, ilgili standarttaki delik/bağlama geometrisini ifade eder.
Sonraki rakamlar ise uç ölçüsü, kalınlığı ve burun yarıçapı gibi fiziksel özellikleri belirtir.
WNMG uçlar, çok kenarlı yapıları nedeniyle özellikle genel tornalama ve kaba işleme uygulamalarında sık tercih edilir.
Pozitif geometriye sahip torna uçlarında sık karşılaşılan kodlardan biri:
kodudur.
Bu kodu temel olarak:
C – C – M – T – 09 – T3 – 04
şeklinde inceleyebilirsiniz.
İlk C, uç geometrisini belirtir.
İkinci C, pozitif boşluk açısını ifade eder.
M, tolerans sınıfıdır.
T, kesici ucun delik ve bağlama geometrisiyle ilgili standart karakteridir.
Sonraki bölüm ise uç ölçüleri ve burun yarıçapı gibi özellikleri tanımlar.
CCMT tipi uçlar özellikle daha düşük kesme kuvvetlerinin avantaj sağladığı;
Hassas tornalama
İç çap işleme
İnce talaş kaldırma
Küçük çaplı parçalar
gibi uygulamalarda değerlendirilebilir.
TNMG, üçgen geometrili ve negatif karakterli kesici uçlardan biridir.
İlk harf olan T, üçgen geometrisini ifade eder.
TNMG uçların bazı uygulamalarda güçlü ve çok kenarlı kullanım avantajları bulunabilir.
Özellikle CNC torna tezgâhlarında genel tornalama operasyonlarında karşılaşılabilir.
Ancak yalnızca “TNMG” koduna bakarak ürünün tüm özelliklerini belirlemek mümkün değildir.
Uç ölçüsü, burun yarıçapı, tolerans sınıfı, talaş kırıcı ve karbür kalitesi de ayrıca incelenmelidir.
DNMG, 55° elmas geometrisine sahip negatif kesici uçlardan biridir.
D tipi geometri sayesinde profil ve kontur işleme gibi uygulamalarda avantaj sağlayabilir.
DNMG uçlar;
Profil tornalama
Finiş tornalama
İç çap işlemleri
Dış çap işlemleri
Kontur işleme
gibi farklı uygulamalarda kullanılabilir.
Uygun ürün seçimi yapılırken işlenecek malzeme ve operasyon koşulları dikkate alınmalıdır.
VNMG, 35° elmas geometrisine sahip negatif kesici uçtur.
35° geometri, özellikle profil işleme açısından avantaj sağlayabilir.
Bununla birlikte daha hassas ve ince bir kesici geometri söz konusu olduğundan takımın bağlama rijitliği ve işleme parametreleri önem kazanır.
VNMG uçlar özellikle karmaşık profil ve finiş işlemlerinde tercih edilebilir.
Kesici uç seçiminde son rakamlardan biri genellikle burun yarıçapını ifade eder.
Örneğin:
CNMG 120408
kodunun sonundaki:
08
ifadesi, yaygın ISO kodlamasında 0,8 mm burun yarıçapına karşılık gelir.
Burun yarıçapı büyüdükçe;
Kesici kenarın dayanımı artabilir
Uygun koşullarda daha yüksek ilerleme kullanılabilir
Yüzey kalitesine olumlu katkı sağlayabilir
Ancak büyük burun yarıçapı her zaman daha iyi değildir.
İşleme sırasında titreşim, parça geometrisi, talaş derinliği ve finiş gereksinimi mutlaka değerlendirilmelidir.
Genel olarak;
Küçük burun yarıçapı:
Daha düşük kesme kuvvetleri
Dar bölgelerde daha iyi erişim
İnce ve hassas işlemlerde avantaj
Büyük burun yarıçapı:
Daha dayanıklı kesici kenar
Daha yüksek ilerlemelerde avantaj
Uygun koşullarda daha iyi yüzey kalitesi
sağlayabilir.
Ancak optimum değer, operasyonun tamamına göre belirlenmelidir.
Kesici uç kodlarını hızlı şekilde anlamak için aşağıdaki tablo oldukça kullanışlıdır:
| İlk harf | Genel geometri | Yaklaşık uç açısı |
|---|---|---|
| C | Elmas | 80° |
| D | Elmas | 55° |
| V | Elmas | 35° |
| T | Üçgen | 60° |
| S | Kare | 90° |
| W | Trigon | 80° |
| R | Yuvarlak | 0° |
Bu değerler kesici ucun genel geometrisini anlamak için kullanılabilir. Kesin kesme açıları ve teknik özellikler için ilgili üreticinin standart ve ürün kataloğu kontrol edilmelidir.
Kesici uç seçimi yapılırken uç geometrisi ile yapılacak operasyon arasında doğrudan ilişki vardır.
Genel amaçlı tornalama ve özellikle sağlam kesici kenar gerektiren uygulamalarda yaygın olarak kullanılır.
Çok kenarlı yapısı sayesinde genel tornalama ve kaba işleme uygulamalarında tercih edilebilir.
Profil ve kontur işlemede avantaj sağlayabilir.
Daha karmaşık profil ve hassas konturlarda kullanılabilir.
Pozitif geometrisi sayesinde düşük kesme kuvvetlerinin önemli olduğu uygulamalarda tercih edilebilir.
Profil, finiş ve özellikle daha hassas işleme operasyonlarında değerlendirilebilir.
Genel tornalama uygulamalarında kullanılan üçgen geometrili negatif uçlardan biridir.
Kesici uç kodunu okumayı bilmek yalnızca ürün seçimini kolaylaştırmaz.
Aynı zamanda yanlış takım satın alma riskini de azaltır.
Örneğin elinizde:
CNMG 120408
kodlu bir kesici uç varsa ve bunun yerine farklı geometriye, farklı ölçüye veya farklı burun yarıçapına sahip bir uç alırsanız takım tutucunuzla uyumsuzluk yaşayabilirsiniz.
Yanlış seçim;
Takımın tutucuya oturmamasına
Kesme yüksekliğinin değişmesine
Yüzey kalitesinin bozulmasına
Takım kırılmasına
Ölçü hatalarına
Üretim kayıplarına
neden olabilir.
Bu nedenle yeni kesici uç satın alırken mevcut uç üzerindeki kodun tamamını kontrol etmek önemlidir.
Hayır.
ISO kodu, kesici ucun geometrik ve ölçüsel özellikleri hakkında önemli bilgiler verir. Ancak takımın performansını yalnızca ISO kodu belirlemez.
Kesici uç seçiminde ayrıca şu özelliklere bakılmalıdır:
İşlenecek malzeme
Malzeme sertliği
Kaba veya finiş işleme
Kesme hızı
İlerleme
Talaş derinliği
Talaş kırıcı geometrisi
Karbür kalite sınıfı
Kaplama
Kesici kenar hazırlığı
Tezgâhın rijitliği
Soğutma koşulları
Örneğin iki farklı üreticinin aynı CNMG 120408 koduna sahip ürünleri bulunabilir.
Ancak bu iki ürünün karbür kalitesi, kaplaması ve talaş kırıcı geometrisi farklı olabilir.
Dolayısıyla ISO kodu aynı olsa bile işleme performansı aynı olmak zorunda değildir.
Doğru torna ucu seçimi için şu sırayı izlemek faydalıdır:
Çelik, paslanmaz çelik, dökme demir, alüminyum ve süper alaşımlar için farklı takım çözümleri gerekebilir.
Kaba tornalama mı, finiş tornalama mı, profil işleme mi yoksa kanal açma mı yapılacak?
C, D, V, W veya T gibi geometriler arasından operasyonunuza uygun olanı değerlendirin.
Tezgâh gücü, parça rijitliği ve kesme kuvvetlerine göre uygun geometri seçilmelidir.
Takım tutucuya ve işleme koşullarına uygun uç ölçüsü kullanılmalıdır.
İstenen yüzey kalitesi, talaş derinliği ve işleme geometrisine göre uygun burun yarıçapı belirlenmelidir.
Kaba, orta veya finiş işleme için uygun talaş kırıcı geometrisi kullanılmalıdır.
İşlenen malzemeye ve kesme koşullarına uygun kalite sınıfı tercih edilmelidir.
Doğru kesici uç seçimi, CNC torna operasyonlarında hem işleme kalitesini hem de üretim maliyetlerini doğrudan etkiler.
Takım Sanayi'nin Kesici Takımlar kategorisinde frezeler, torna kalemleri, sert metal uçlar, raybalar ve farklı kesici takım ürünleri bulunur.
Kesici takım seçiminden önce elinizdeki ürünün ISO kodunu kontrol ederek doğru geometri, ölçü ve uygulamaya uygun ürünü belirlemek önemlidir.
Takım Sanayi üzerinden kesici takımlar ve sert metal uç seçeneklerini inceleyerek CNC torna ve talaşlı imalat operasyonlarınıza uygun ürünleri değerlendirebilirsiniz.
ISO kesici uç kodları, harf ve rakamların belirli özellikleri temsil ettiği standartlaştırılmış bir sistemle okunur. İlk harf genellikle uç geometrisini, sonraki karakterler boşluk açısı ve tolerans gibi özellikleri, rakamlar ise uç ölçüleri ve burun yarıçapı gibi bilgileri ifade eder.
CNMG, 80° elmas geometrisine sahip, negatif karakterli ve CNC tornalama operasyonlarında yaygın olarak kullanılan bir kesici uç kodudur. Kodun devamındaki rakam ve harfler uç ölçüsü, tolerans, delik geometrisi ve burun yarıçapı gibi özellikleri belirtir.
WNMG, trigon geometrisine sahip negatif kesici uçlardan biridir. Genel tornalama ve kaba işleme uygulamalarında yaygın olarak kullanılır.
CCMT, pozitif geometrili kesici uç ailesinde yer alan yaygın bir torna ucu kodudur. Düşük kesme kuvvetlerinin avantaj sağladığı hassas tornalama ve iç çap işleme gibi uygulamalarda kullanılabilir.
DNMG, 55° elmas geometrisine sahip negatif kesici uçtur. Profil, kontur ve genel tornalama operasyonlarında kullanılabilir.
VNMG, 35° elmas geometrisine sahip negatif kesici uçtur. Özellikle profil ve hassas kontur işleme operasyonlarında tercih edilebilir.
Yaygın ISO kodlama sistemlerinde son rakamlar arasında uç kalınlığı ve burun yarıçapını belirten ölçüler bulunur. Örneğin CNMG 120408 kodundaki “08”, yaygın olarak 0,8 mm burun yarıçapını ifade eder.
Her zaman değil. Büyük burun yarıçapı kesici kenar dayanımını ve uygun koşullarda yüzey kalitesini artırabilir; ancak kesme kuvvetlerini de yükseltebilir. Küçük burun yarıçapı ise daha düşük kesme kuvvetleri ve dar bölgelerde daha iyi erişim sağlayabilir.
Hayır. Aynı ISO koduna sahip farklı üretici ürünlerinde karbür kalite sınıfı, kaplama, talaş kırıcı ve kesici kenar hazırlığı farklı olabilir. Bu nedenle yalnızca ISO koduna değil, ürünün teknik özelliklerine de bakılmalıdır.
İşlenecek malzeme, malzeme sertliği, operasyon türü, kaba veya finiş işleme, takım geometrisi, uç ölçüsü, burun yarıçapı, talaş kırıcı, kaplama ve kesme parametreleri birlikte değerlendirilmelidir.
CNMG, WNMG, DNMG, VNMG, TNMG, CCMT ve DCMT gibi farklı geometrilere sahip kesici uçlar CNC torna uygulamalarında yaygın olarak kullanılır. Ancak hangi ucun kullanılacağı işleme operasyonuna ve malzemeye göre değişir.
ISO kesici uç kodları, CNC torna ve talaşlı imalat sektöründe kullanılan takımların temel özelliklerini hızlı şekilde anlamayı sağlayan önemli bir kodlama sistemidir.
CNMG, WNMG, DNMG, VNMG, TNMG ve CCMT gibi kodları okuyabildiğinizde kesici ucun geometrisi, pozitif veya negatif yapısı, tolerans özellikleri ve ölçüleri hakkında önemli bilgiler elde edebilirsiniz.
Ancak doğru kesici takım seçimi yalnızca kodu okumaktan ibaret değildir.
İşlenen malzeme + operasyon + uç geometrisi + uç ölçüsü + burun yarıçapı + talaş kırıcı + karbür kalitesi + kaplama + kesme parametreleri
birlikte değerlendirilmelidir.
Doğru kesici uç seçimi; takım ömrünün uzamasına, yüzey kalitesinin iyileşmesine, üretim verimliliğinin artmasına ve toplam işleme maliyetlerinin düşmesine yardımcı olabilir.
Bu nedenle bir sonraki kesici uç siparişinizden önce ürün üzerindeki ISO kodunu mutlaka okuyun ve kodun her bölümünün ne ifade ettiğini kontrol edin.
Paslanmaz çelik için hangi kesici takım kullanılır? Freze, torna ucu ve matkap seçiminden karbür kalite, geometri ve kaplamaya kadar doğru takım seçimini öğrenin.
Alüminyum işlemek için hangi freze kullanılır? 2 ağızlı mı 3 ağızlı mı, hangi helis açısı ve kaplama tercih edilmeli? Doğru freze seçimini öğrenin.
ISO kesici uç kodları nasıl okunur? CNMG, WNMG, CCMT ve TNMG kodlarının anlamı
